– Cieszę się, że częstochowski samorząd od wielu lat jest bardzo aktywny. Dziś mamy kolejny przykład naszych działań. Pozyskaliśmy 5 mln zł na dwa projekty – modernizację Ratusza Miejskiego oraz na Rezerwat Archeologiczny – mówi Zdzisław Wolski, pierwszy zastępca prezydenta Częstochowy. – Pieniądze posłużą odnowieniu tych budynków, ale jednocześnie poprawie funkcjonalności, estetyki. Idziemy z duchem czasu. Będą stosowane nowe techniki multimedialne, które uczynią zwiedzanie Rezerwatu Archeologicznego, czy stałej wystawy historycznej w Ratuszu atrakcyjniejsze dla zwiedzających. To będą narzędzia, które pozwolą przybliżyć kulturę młodym ludziom i uczniom oraz rozwinąć tożsamość, a także patriotyzm lokalny.
Katarzyna Ozimek, dyrektor Muzeum Częstochowskiego, podkreśla, że placówka od lat stara się pozyskiwać środki zewnętrzne na swoją działalność i inwestycje. – Staramy się nasze przestrzenie cały czas uwspółcześniać. Muzealnictwo to ogromne wyzwania. To są też spore koszty. Od 2021 roku muzeum pozyskało na swoje przeróżne działania prawie milion zł, z czego ćwierć miliona zł to środki inwestycyjne – wylicza. – To zarówno projekty edukacyjne, ale też realizacja pierwszej części wystawy stałej. Cały czas myślimy o naszych innych przestrzeniach. Ratusz Miejski i Rezerwat Archeologiczny będą kompleksowo modernizowane. To działania dotyczące zarówno ekspozycji stałych jak i czasowych, czyli sprzętu, który pozwoli nam zmieniać te przestrzenie, dostosowywać się do zmiennych warunków. Zakres prac obejmie też przestrzenie edukacyjne.
Na projekt „Ratusz Miejski jako centrum dziedzictwa kulturowego Częstochowy – modernizacja obiektu” miasto pozyskało dofinansowanie do 2 900 813 zł. Wkład własny szacowany jest na 435 122 zł.
Inwestycja zakłada przekształcenie obiektu w nowoczesne, wielofunkcyjne centrum kultury, edukacji i animacji społecznej, dostępne dla szerokiego grona odbiorców i odpowiadające na potrzeby lokalnej społeczności. Przedsięwzięcie obejmuje modernizację i doposażenie przestrzeni wystawienniczych, poprawę funkcjonalności i estetyki obiektu, wdrożenie rozwiązań multimedialnych i cyfrowych oraz dostosowanie przestrzeni do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami.
Jednym z najważniejszych elementów projektu będzie modernizacja stałej wystawy historycznej na pierwszym piętrze. Wymienione zostaną gabloty ekspozycyjne, a zabytki otrzymają dedykowane, energooszczędne oświetlenie, pozwalające lepiej eksponować obiekty i poprawić komfort ich oglądania. Nową oprawę zyskają również przestrzenie wystaw czasowych. Zakupione zostaną gabloty, postumenty i ekspozytory, a także mobilne ścianki i moduły wystawiennicze, które pozwolą wydzielać strefy edukacyjne i warsztatowe oraz dostosowywać przestrzeń do różnych wydarzeń.
Ratusz zostanie wyposażony w nowoczesne rozwiązania multimedialne. Wystawę wzbogacą stacjonarne aplikacje multimedialne, interaktywne stanowiska oraz inne cyfrowe formy prezentacji treści. W sali reprezentacyjnej zostanie zmodernizowany sprzęt audiowizualny, a także system nagłośnienia i oświetlenia. W przestrzeniach wystawienniczych zostaną zainstalowane nowoczesne systemy nagłośnienia oraz energooszczędne oświetlenie z regulacją natężenia światła. Dla zwiększenia bezpieczeństwa sale zostaną wyposażone w system monitoringu. Istotnym elementem będzie oprócz tego system audioprzewodników. Przygotowane zostaną narracje audio dla dorosłych i dzieci, a także audiodeskrypcje. W wybranych miejscach ekspozycji zostaną zamontowane pętle indukcyjne, zwiększające dostępność przekazu dla osób korzystających z aparatów słuchowych.
Ważną nowością będzie interaktywna ścieżka edukacyjna dla dzieci i młodzieży, która stanie się integralną częścią przestrzeni wystawienniczej. Znajdą się na niej sensoryczne elementy dotykowe, realistyczne modele postaci wykonane w technologii 3D.
Zmodernizowana zostanie również przestrzeń przeznaczona do prowadzenia zajęć edukacyjnych i warsztatów. Zakupione zostaną stoły, krzesła, siedziska, stanowiska sensoryczne, szafki oraz sprzęt audiowizualny, w tym projektor i komputer. Mobilne wyposażenie pozwoli na swobodne przekształcanie przestrzeni wystaw czasowych w miejsca spotkań, warsztatów, działań animacyjnych.
Projekt zakłada także poprawę komfortu zwiedzających. Zmodernizowana zostanie strefa obsługi, pojawią się miejsca odpoczynku oraz szafki zabezpieczające rzeczy osobiste. Wieża zegarowa zostanie zaadaptowana na przestrzeń wypoczynkową. W holu powstanie „Biblioteczka społeczna” – punkt wymiany książek. Zaplanowano również działania dotyczące klimatyzacji, poprawiającej komfort korzystania z obiektu podczas wydarzeń i zwiedzania. Ponadto wykonane zostaną prace remontowe poprawiające estetykę i bezpieczeństwo obiektu, takie jak renowacja parkietu, ścian, sufitów w salach wystawowych, niezbędne podstawowe prace naprawcze dotyczące elewacji i dachu budynku.
Realizacja projektu nie zwiększy powierzchni przeznaczonej na cele kulturalne, ale znacząco podniesie jej funkcjonalność i pozwoli wykorzystać istniejące przestrzenie w efektywny sposób. Ratusz zyska możliwość organizowania różnorodnych wydarzeń i działań skierowanych do mieszkańców i turystów.
Drugim projektem, na który miasto pozyskało środki zewnętrzne, jest modernizacja Rezerwatu Archeologicznego. Dofinansowanie ma wynieść do 2 631 193 zł, a wkład własny miasta szacuje się na 464 328 zł.
– Kilka dni temu otwieraliśmy w Ratuszu wystawę o 200-leciu połączenia Starej i Nowej Częstochowy. Kilka lat temu obchodziliśmy 800-lecie pierwszej wzmianki pisanej o Częstochowie. Dzisiaj możemy mówić o renowacji Rezerwatu Archeologicznego, gdzie mamy pierwsze oznaki życia na terenie miasta Częstochowy. To trochę symboliczne – zauważa Łukasz Pabiś, zastępca prezydenta Częstochowy.
Rezerwat Archeologiczny w dzielnicy Raków to miejsce unikatowe – chroni cmentarzysko kultury łużyckiej z VIII–VI wieku p.n.e., jedyne takie zachowane „in situ”, czyli w miejscu jego odkrycia. Planowana modernizacja obejmie zarówno prace remontowe i techniczne, jak i zmianę sposobu prezentowania tego wyjątkowego dziedzictwa. Jej celem jest stworzenie miejsca nowoczesnego, dostępnego i otwartego na mieszkańców, przy jednoczesnym zapewnieniu właściwych warunków ochrony stanowiska archeologicznego.
– Ideą projektu związanego z modernizacją Rezerwatu Archeologicznego jest połączenie skutecznej ochrony dziedzictwa kulturowego z nowoczesnym sposobem jego prezentacji. Zakres prac podzieliliśmy na cztery obszary. Pierwszy z nich to nowoczesny sposób prezentowania dziedzictwa archeologicznego, drugi to edukacja, dostępność, trzeci to wzmocnienie społecznej roli rezerwatu, a czwarty to przestrzeń, architektura, czyli estetyka tego miejsca i jego charakter – wymienia Magdalena Wieczorek-Szmal z Działu Archeologii Muzeum Częstochowskiego.
Przedsięwzięcie obejmie modernizację pawilonu, strefy obsługi zwiedzających, przestrzeni wystawienniczych i sali edukacyjno-warsztatowej oraz zaplecza technicznego obiektu. Powstanie nowa wystawa stała poświęcona kulturze łużyckiej, a sala edukacyjna zostanie kompleksowo wyremontowana i wyposażona w dedykowane meble oraz w sprzęt audiowizualny, w tym projektor, ekran, komputer oraz system nagłośnienia do prowadzenia zajęć. Ważnym elementem będzie zakup pieca do wypału ceramiki, dzięki któremu warsztaty archeologiczne i edukacyjne zyskają praktyczny, angażujący uczestników charakter.
Zmieni się również sposób opowiadania o przeszłości. Ekspozycja zostanie wyposażona w nowoczesną oprawę multimedialną, obejmującą m.in. kioski i stanowiska interaktywne, filmy edukacyjne, rekonstrukcje i wizualizacje 2D i 3D oraz multimedialny przewodnik. Zaplanowano także stronę internetową prezentującą historię Rezerwatu i treści związane z wystawą. Uzupełnieniem będzie system audioprzewodników z narracją dla dorosłych i dzieci, audiodeskrypcją oraz rozwiązaniami wspierającymi osoby korzystające z aparatów słuchowych.
Szczególną atrakcją będzie interaktywna ścieżka edukacyjna skierowana przede wszystkim do dzieci i młodzieży. Znajdą się na niej stanowiska multimedialne, elementy sensoryczne, modele postaci wykonane w technologii 3D oraz punkty zadaniowe i strefy aktywności. Dzięki temu zwiedzanie będzie mogło przybrać formę samodzielnego odkrywania historii i archeologii. Rozwiązania zostaną przygotowane z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Modernizacja pozwoli także przypomnieć historię samego Rezerwatu. Pierwszy pawilon, wybudowany w latach 60. XX wieku, był jednym z pionierskich tego typu obiektów muzealnych w Polsce i ważnym przykładem powojennego modernizmu w Częstochowie. Jego charakterystyczną elewację zdobiła mozaika autorstwa Włodzimierza Ściegiennego. Nowa aranżacja elewacji będzie nawiązywać do tego dziedzictwa, a motywy inspirowane twórczością artysty zostaną wykorzystane również w identyfikacji wizualnej Rezerwatu. Ponadto powstanie archiwum dokumentujące historię badań archeologicznych oraz dzieje pierwszego pawilonu, którego zasoby będą prezentowane w formie multimedialnej.
Zakres inwestycji obejmie również szereg prac technicznych poprawiających stan i funkcjonalność obiektu. Zaplanowano m.in. wymianę systemu klimatyzacji, instalację energooszczędnego oświetlenia wnętrz, ekspozycji „in situ” i elewacji, modernizację systemu nagłośnienia oraz zabezpieczenie elewacji przed uszkodzeniami i aktami wandalizmu. W otoczeniu Rezerwatu pojawią się ławki, miejsca odpoczynku i stojaki rowerowe, co pozwoli lepiej wykorzystać jego położenie przy ścieżce rowerowej i stworzyć przyjazną przestrzeń.
Rezerwat zyska także nowe funkcje społeczne. Zaplanowano miejsce odpoczynku, biblioteczkę społeczną oraz przestrzeń przyjazną rodzinom z dziećmi. Obiekt zostanie dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i innych osób ze szczególnymi potrzebami. Zmodernizowane przestrzenie będą mogły służyć warsztatom, spotkaniom i inicjatywom lokalnym.
Dzięki inwestycji Rezerwat Archeologiczny połączy ochronę autentycznego stanowiska archeologicznego z nowoczesną edukacją, przestrzenią aktywności społecznej i współczesnymi formami prezentowania kulturowych treści.
fot. Łukasz Kolewiński/Adam Markowski
